Accordeon

Een accordeon is een muziekinstrument dat vanwege de manier van geluidvoortbrenging tot de arofonen wordt gerekend. Op basis van de bespeling is het een toetsinstrument. Het instrument wordt accordeon genoemd vanwege de constructie van het mechaniek van de linkerhand. Door een matrix van stangen en knoppen wordt een drietal tonen tegelijk geproduceerd, een akkoord.

De accordeon werkt volgens hetzelfde principe als de mondharmonica. De lucht wordt hier echter aangevoerd door een balg. In de kast zitten de tongen die het geluid voortbrengen. Wanneer een toets of knop wordt ingedrukt, stroomt de lucht langs een of meer tongen, waarbij deze gaan trillen en het geluid ontstaat.

De accordeon wordt vaak verward met andere instrumenten die gebaseerd zijn op het gebruik van doorslaande tongen, zoals de trekzak, de melodeon, de harmonica, de concertina en de bandoneon. De accordeon is echter niet wisseltonig; bij de accordeon wordt bij trekken en duwen dezelfde toon geproduceerd. De accordeon wordt wel eens als buik-orgel beschreven.

Indeling

Accordeons hebben aan de rechterhand ofwel een pianoklavier (de klavieraccordeon) ofwel 3 tot 5 rijen knoppen (de knopaccordeon).

Registers

Een groep van een of meer tongen wordt een register genoemd. Door middel van knoppen boven de toetsen kan men tijdens het bespelen van register wisselen. Soms worden een of meer registerknoppen zodanig gemonteerd dat ze al spelend met de kin of met de onderarm te bedienen zijn. In het eerste geval spreekt men van een kinregister. Meestal betreft het dan het 'master'-register waarmee alle tongen voor die toon tegelijk van lucht worden voorzien.

De eenvoudigste accordeons hebben voor iedere toon n tong (of eigenlijk twee, duwen en trekken aan de balg hebben ieder een tong nodig). De grootste accordeons worden uitgevoerd met 5 tongen per toon en men spreekt dan van een vijfkorige melodiekant. De meeste accordeons zijn driekorig en gebruiken dan twee 8-voet tongenblokken en een 4-voet tongenblok (octaaf hoger). De grootste hebben daarnaast nog een 16-voet en soms een derde 8-voet tongenblok.

Ieder koor van een register wordt op de registerknoppen meestal door een aantal bolletjes voorgesteld. Het laagste bolletje staat voor het 16-voet koor, de middelste bolletjes voor 8-voet en het hoogste voor 4-voet.

Als er twee tongen van dezelfde toon een paar hertz verschillend gestemd worden is er sprake van een 'zwevend' register. Veel Franse musette-accordeons gebruiken zelfs registers met drie tongen per toon waarin zowel een onderzweving als een bovenzweving optreedt. Een zweving is gemakkelijk te herkennen: een toon klinkt dan meer of minder 'wa-wa-wa-...', in tegenstelling tot het strakke 'waaaaaaa...'. De meeste Franse en Duitse accordeons gebruiken een wat grotere zweving dan de Italiaanse. Of een zwevend register al dan niet gebruikt wordt, wordt vooral bepaald door de muziek die op de accordeon gespeeld wordt. Instrumenten met een cassotto hebben meestal geen zwevende stemming, omdat de 2x8-voet gemaakt wordt door middel van een 8-voet buiten cassotto en een 8-voet binnen cassotto.

Ook de baskant van nagenoeg alle accordeons is meerkorig uitgevoerd.

Cassotto

De grotere en duurdere accordeons kunnen met een cassotto (klankkamer) zijn uitgerust, waarbij de trillende lucht via een extra compartiment geleid wordt in plaats van direct de accordeon te verlaten. Hierdoor wordt de klank minder scherp en ontstaat er een warmere toon. Een cassotto wordt doorgaans aan de 8-voet en 16-voet registers gekoppeld.

Melodiebassen

Rond 1960 wordt de accordeon steeds meer vanzelfsprekend in (moderne) klassieke muziek gebruikt.

Voor gebruik van de accordeon in de klassieke muziek is de gebruikelijke baskant onpraktisch en zeer beperkt. Daarom heeft men een nieuw systeem ontwikkeld waarmee men hetzelfde bereik heeft als een piano. Het systeem heet melodiebassen en is ontworpen na de Tweede Wereldoorlog. Om polyfone stukken ook met gebruik van de linkerhand te kunnen spelen worden accordeons tegenwoordig uitgerust met een convertor waarmee de baskant op dezelfde wijze gaat fungeren als een knopaccordeon. Met een grote registerachtige knop kan de baskant omgeschakeld worden tussen melodiebassen en akkoorden. Deze melodiebassen worden ook wel baritonbassen genoemd. Bij oudere accordeons worden de melodiebassen vr de gewone bassen geplaatst.


bron: www.wikipedia.nl